Wystawa „Dzieci Zamojszczyzny: historie prawdziwe” zostanie udostępniona w siedzibie Biblioteki Publicznej Gminy Zamość w Mokrem w terminie 12-26 listopada 2019 r., ale oficjalne otwarcie nastąpi w środę, 13 listopada, o godz. 8:30 – odbędzie się wówczas otwarte spotkanie z autorką i kuratorką wystawy, dr Beatą Kozaczyńską, która od wielu lat naukowo zajmuje się losami dzieci wysiedlonych z Zamojszczyzny przez Niemców w czasie II wojny światowej.
W tym roku mija 80 lat od chwili wybuchu II wojny światowej. Położyła się ona cieniem na mieszkańcach Zamojszczyzny, w tym także Gminy Zamość. Ludność ta doświadczyła „wygnańczej” niedoli, wypędzana z własnych domów i wywożona do obozu przejściowego w Zamościu, gdzie po przeprowadzeniu selekcji rasowej formowano transporty i kierowano je do kilku celów: Generalnego Gubernatorstwa („transporty śmierci” z dziećmi i starcami), do obozów Auschwitz/Birkenau (na zagładę i śmierć) oraz na roboty przymusowe w III Rzeszy. Po rozpoczęciu akcji „Werwolf”, pod koniec czerwca 1943 r., Polaków z Zamojszczyzny umieszczano również w obozie przejściowym w Zwierzyńcu oraz na Majdanku pod Lublinem. Do dziś żyją jeszcze bezpośredni uczestnicy tamtych wydarzeń, będący wówczas dziećmi. Nieliczni już mieszkają na terenie Gminy Zamość. Na wystawie głos mają „Świadkowie” historii – ich wysiedleńcze losy ukazane zostały na 33 planszach wystawy historycznej, pt. „Dzieci Zamojszczyzny: historie prawdziwe”. Oprócz biogramów wybranych osób, wysiedlonych w dzieciństwie do wspomnianych obozów, przedstawiono wybrane epizody z akcji ratowania dzieci z obozu przejściowego w Zwierzyńcu przez Ordynata Jana Zamoyskiego i jego żonę – Różę. Oddzielny fragment wystawy dotyczy dzieci, które ucierpiały w wyniku pacyfikacji wsi na Zamojszczyźnie. Wspomniano też o dzieciach, których personaliów nie udało się ustalić; o dzieciach z „zatartą” tożsamością – wywiezionych na zniemczenie do Rzeszy – do dziś ich los jest nieznany. W rezultacie wysiedleń i pacyfikacji Zamojszczyzny (27/28 listopada 1942 r.  – 15 sierpnia 1943 r.) Niemcy popełnili szereg zbrodni na cywilnej, rolniczej ludności polskiej, w tym na dzieciach. W strefie wysiedleń znalazło się wówczas ok. 110 000 Polaków, w tym ok. 30 000 dzieci (ok. 10 000 dzieci straciło życie bądź zaginęło).